Staking, DeFi dan pulangan kripto: dari mana datangnya pulangan?

Empat sumber yang perlu dibezakan

“Earn” ialah label pemasaran, dan DeFi bermaksud kewangan terdesentralisasi, lazimnya fungsi kewangan melalui smart contract. Kedua-dua label tidak menerangkan kontraknya. Pembaca Malaysia yang melihat sesuatu peratusan memerlukan maklumat pembayar, aset ganjaran, asas fi dan syarat keluar sebelum angka itu berguna.

Ganjaran pengesahan diberikan untuk penyertaan dalam operasi rangkaian proof-of-stake. Dokumentasi Ethereum menerangkan cadangan blok, semakan dan pengesahan, dengan penalti kerana tidak beroperasi serta slashing (penalti yang menghapuskan sebahagian aset staking) bagi salah laku yang boleh dibuktikan. Pengesahan langsung, operasi yang diwakilkan, kumpulan dan staking melalui penjaga melibatkan pengendali serta risiko jagaan yang berbeza; butiran Ethereum ini tidak terpakai secara sama kepada semua blok rantai.

Pemberian pinjaman berbeza. Aave menerangkan pembekalan token kepada kumpulan pinjaman yang menyokong pinjaman bercagar; faedah pembekalan dan kewajipan peminjam mengikut parameter protokol. Penyediaan kecairan pula menyediakan aset untuk pertukaran: dokumentasi Uniswap menerangkan fi dagangan bagi kecairan aktif, dengan fi protokol berasingan dan peraturan mengikut versi. Pengagihan token insentif memberikan token ganjaran melalui program yang ditetapkan; Aave V3 mendokumenkan kadar ganjaran dan tarikh akhir pengagihan. Pengagihan itu sendiri tidak membuktikan faedah peminjam, hasil dagangan atau token yang baru dicipta.

Sumber: Dokumentasi staking Ethereum · Dokumentasi pembekalan Aave · Mekanisme fi Uniswap · Mekanisme insentif Aave V3

Apa yang keluar daripada kawalan anda, dan apa yang diterima kembali?

Jejaki aset serta kewajipannya. Dalam staking melalui penjaga, penyedia boleh memegang aset anda sambil mengatur pengesahan dengan pengendali lain. Menurut terma staking Luno Malaysia, pengguna kekal sebagai pemilik benefisial dan Luno terus memegang aset; terma utamanya juga membenarkan alamat blok rantai dikongsi dengan rekod akaun berasingan. Ini huraian jagaan yang dinyatakan oleh penyedia, bukan jaminan hasil pemulihan jika berlaku insolvensi.

Pembekal kumpulan pinjaman terdedah kepada kontrak kumpulan, kecairan yang tersedia dan aktiviti pinjaman asas. Halaman pengeluaran Aave mensyaratkan kecairan yang belum dipinjam; penggunaan aset yang dibekalkan sebagai cagaran menambah sekatan kedudukan pinjaman. Pembekal dan peminjam ialah peranan berbeza. Membekalkan aset sahaja tidak sama dengan mengambil pinjaman berleveraj.

Campuran aset penyedia kecairan boleh berubah apabila dagangan berlaku. Huraian Uniswap v2 membezakan pendapatan fi daripada kerugian berbanding memegang token asal sahaja. Istilah “impermanent loss” tidak bermakna kerugian pasti hilang atau tidak memudaratkan; prestasi relatif yang lebih rendah boleh berlaku walaupun nilai ringgit meningkat. Bagi kecairan tertumpu, halaman fi Uniswap menyatakan bahawa kedudukan di luar julat berhenti memperoleh fi sehingga harga kembali ke julat. Jangan gunakan pengiraan v2 untuk setiap kedudukan v3/v4.

Token penerimaan liquid staking boleh menambah lapisan hak tuntutan atau harga token; menjual token penerimaan itu berbeza daripada mengeluarkan aset asal yang digunakan untuk staking. Menggunakannya semula sebagai cagaran menambah tanggungan pinjaman. Baca terma penebusan, jagaan dan kerugian setiap lapisan, bukan menganggap perkataan “liquid” menjanjikan penebusan serta-merta pada nilai penuh.

Sumber: Terma staking Luno · Terma akaun Luno Malaysia · Syarat pengeluaran Aave · Huraian risiko pulangan Uniswap v2 · Mekanisme fi Uniswap · Dokumentasi staking Ethereum

Pinjaman menambah hutang dan risiko pelupusan paksa

Leveraj bermaksud menggunakan aset yang dipinjam untuk membesarkan pendedahan. Strategi pulangan yang melibatkan pinjaman mempunyai kos pembiayaan selain ganjaran. Aave menyatakan bahawa faedah mula terakru apabila pinjaman dibuat dan kadar boleh berubah. Jika nilai cagaran jatuh atau hutang meningkat secukupnya, cagaran boleh diambil semasa pelupusan paksa: pelupus membayar balik hutang dan menerima cagaran serta bonus mengikut peraturan yang terpakai.

Rajah 2 menggunakan formula faktor kesihatan Aave sahaja. Semua nilai ialah penilaian setara ringgit rekaan: satu cagaran, hutang tetap RM6,000 dan andaian ambang pelupusan 80%. Ia tidak bermakna Aave memberi pinjaman ringgit atau 80% terpakai pada pasaran semasa. Had pinjaman awal (nisbah pinjaman kepada nilai) berbeza daripada ambang pelupusan; carta ini bukan had pinjaman.

Pada nilai cagaran RM7,500, faktornya tepat 1; di bawah nilai itu, model ringkas ini layak untuk pelupusan. Nilai tepat pada sempadan bukan cadangan yang selamat. Jika hutang meningkat kepada RM6,500, sempadan itu meningkat kepada nilai cagaran RM8,125. Suapan harga sebenar, berbilang aset cagaran/hutang, perubahan tadbir urus, jumlah pelupusan, bonus dan kos transaksi tidak termasuk dalam ilustrasi ini.

Sumber: Kewajipan pinjaman Aave · Mekanisme faktor kesihatan dan pelupusan Aave

Lebih banyak token masih boleh bermakna kurang ringgit

Bandingkan ganjaran kasar, fi dan nilai aset secara berasingan. Huraian ganjaran Luno menyatakan bahawa Annual Rewards Percentage (ARP) ialah anggaran tahunan berdasarkan ganjaran staking 30 hari sebelumnya; ia berubah mengikut keadaan rangkaian dan sudah mengambil kira fi perkhidmatan. Purata terkini itu bukan janji kadar sama akan kekal setahun. Bagi sebarang tawaran, tanya cara peratusannya dikira, sama ada ia mengandaikan pelaburan semula, dan sama ada pembayaran dalam aset asal atau token lain.

Sebagai contoh fi sebenar, halaman Luno Malaysia yang disemak pada 6 Oktober 2026 menyenaraikan ADA 20%, ETH 30% dan SOL 35% sebagai fi atas ganjaran blok rantai, bukan keseluruhan pegangan yang digunakan untuk staking. Halaman itu menyatakan bahawa anggaran Annual Rewards Percentage (ARP) sudah mengambil kira fi tersebut dan staking/unstaking tidak dikenakan fi. Pembelian, jualan atau penghantaran boleh melibatkan kos berasingan. Jangan tolak fi ganjaran yang sama dua kali daripada anggaran bersih yang dipaparkan.

Contoh rekaan Aina bermula dengan 100 unit bernilai RM10 setiap satu, memperoleh 6 unit kasar sepanjang tempoh yang diandaikan, dan menggunakan fi ganjaran 35%. Ia berakhir dengan 103.9 unit. Pada RM8 seunit, nilainya RM831.20, berbanding RM1,000 pada awalnya. Ganjaran token positif tetapi nilai yang dinilai RM168.80 lebih rendah. Kadar 6% dan harga direka; hanya asas fi 35% menyerupai baris SOL pada halaman fi Luno Malaysia yang tidak bertarikh, disemak pada 6 Oktober 2026. Ini bukan ramalan pulangan SOL sebenar. Pengkompaunan, slashing, cukai dan fi pembelian/jualan/penghantaran tidak dimasukkan.

Sumber: Halaman fi Luno Malaysia · Kaedah anggaran ganjaran Luno

Syarat keluar dan pembahagian kerugian penting

Terma staking Luno, dikemas kini terakhir pada 11 September 2025, menerangkan kemungkinan tempoh terkunci, tempoh menunggu pengaktifan dan kelewatan unstaking, serta risiko kehilangan ganjaran atau modal akibat slashing. Terma itu menyatakan pengecualian liabiliti dan keadaan yang dikecualikan: bagi pengecualian slashing yang dinyatakan, melibatkan salah laku sengaja, kecuaian melampau atau pelanggaran kewajipan kontrak secara sengaja, tuntutan yang berpotensi adalah terhadap penyedia pengesah. Ini tidak membuktikan hasil pemulihan yang boleh dikuatkuasakan untuk pelanggan. Ketersediaan tidak dijamin, dan akses perkhidmatan boleh disekat mengikut syarat yang dinyatakan.

Bagi setiap aturan, tanya siapa menanggung penalti pengesah, eksploitasi kod, suapan harga tidak tepat, kegagalan jagaan atau ketidakupayaan mengeluarkan aset. “Terdesentralisasi” tidak menjawab siapa mengawal naik taraf atau menyediakan saluran tuntutan. Strategi yang menggabungkan token penerimaan, pinjaman dan kumpulan kecairan melibatkan beberapa kontrak serta jalan keluar; penilaian token yang baik tidak menghapuskan kewajipan tambahan itu.

Sumber: Terma staking Luno · Mekanisme faktor kesihatan dan pelupusan Aave · Syarat pengeluaran Aave

Nilai aset, aktiviti dan versi sebenar

Resolusi aset digital Majlis Penasihat Syariah SC pada 2020 terhad kepada aset di bawah bidang kuasa SC dan mengandungi syarat penggunaan dana, hak serta manfaat. Ia bukan kelulusan menyeluruh untuk protokol luar negara, pemberian pinjaman atau setiap aturan staking. Garis panduan pasaran modal Islam semasa memerlukan pengendali DAX yang bercadang menawarkan mata wang digital patuh Syariah memohon pengendorsan MPS sebelum tawaran; keperluan itu sendiri tidak mengesahkan kontrak pulangan berasingan.

Halaman penyedia Luno menyatakan bahawa perkhidmatan staking ETH, SOL dan ADA diperakui. Kami membuka semula tiga salinan asal yang dipautkan. Salinan ETH Amanie bertarikh 1 November 2024 dengan kesahan satu tahun dan semakan tahunan; tempoh asal itu telah berlalu dan salinan yang disemak tidak membuktikan pembaharuan. Salinan SOL Sharlife bertarikh 9 Oktober 2025 dan ADA bertarikh 15 Oktober 2025, masing-masing dengan kesahan satu tahun, semakan/pembaharuan tahunan serta syarat ketekalan/semakan perubahan. Tarikh semakan, 6 Oktober 2026, mendahului ulang tahun satu tahun kedua-duanya, tetapi ini tidak mengesahkan pelaksanaan semasa atau pembaharuan seterusnya.

Salinan itu meliputi perkhidmatan Luno Malaysia yang dinamakan, bukan semua penggunaan aset tersebut. Struktur kontraknya juga berbeza: SOL menerangkan agensi pelaburan dan perkongsian untung; ADA menerangkan agensi dan ganjaran untuk perkhidmatan. Salinan ADA menyatakan bahawa tiada fi wakalah dikenakan; fi perkhidmatan ganjaran yang dipaparkan kepada umum sahaja tidak mengenal pasti pembahagiannya mengikut kontrak atau membuktikan bahawa terma yang ditawarkan sekarang sepadan dengan dokumen yang dinilai. Senarai kontrak umum penyedia tidak patut dibaca sebagai satu kontrak serupa bagi setiap aset. Imej sijil awam membuktikan kenyataan yang dicetak, bukan audit operasi semasa. Tiada hukum Syariah baharu dikeluarkan di sini.

Bagi pembaca Muslim, soalan berkaitan ialah sama ada kontrak sebenar, sumber ganjaran, fi, penalti dan kewajipan termasuk dalam penilaian yang masih sah bagi perkhidmatan serta versi itu. Pembaca bukan Muslim boleh menggunakan semakan sumber pulangan dan hak yang sama. Identiti agama sahaja tidak menentukan akses penyedia: terma akaun Luno memerlukan, antara lain, umur 18 tahun ke atas, keupayaan berkontrak dan pengesahan; geografi serta ketersediaan perkhidmatan juga penting. Panduan ini tidak menentukan kelayakan sesiapa.

Sumber: Resolusi aset digital MPS SC · Garis panduan pasaran modal Islam SC · Pernyataan pensijilan Luno dan sumber asal · Salinan sijil Ethereum · Salinan sijil Solana · Salinan sijil Cardano · Terma akaun Luno Malaysia

Senarai semak praktikal bagi dakwaan pulangan

Tujuannya untuk memahami dakwaan, bukan memilih platform atau mengesyorkan penyertaan. Jika penjelasan tidak mengenal pasti sumber ganjaran dan kewajipan, peratusan tinggi tidak menutup kekurangan maklumat itu.

• Siapa membayar: rangkaian, peminjam, pedagang atau program insentif? Token apa yang dibayar?
• Apakah asas, tempoh dan kaedah peratusan itu? Kasar atau sudah bersih?
• Adakah anda mengekalkan aset, menerima hak tuntutan kumpulan/token penerimaan, atau menanggung hutang? Siapa memegang kunci?
• Caj, penalti, tempoh terkunci dan syarat kecairan apa yang mempengaruhi jalan keluar?
• Bolehkah faedah, suapan harga atau ambang berubah menyebabkan cagaran layak untuk pelupusan?
• Sijil, tarikh, pembaharuan dan dokumen dinilai yang mana meliputi aturan ini?

Panduan berkaitan — laluan bacaan

• Adakah kripto patuh Syariah? Semak aset dan aktiviti
• Dompet kripto, jagaan dan penipuan: siapa mengawal aset?
• Stablecoin, deposit bertoken dan CBDC ialah perkara yang berbeza
• Sukuk bertoken dan smart contract: teknologi berbanding hak

Rujukan

Tarikh di bawah membezakan penerbitan, semakan/kuat kuasa yang dicetak dan akses. Tajuk sumber mengenal pasti dokumen asal; semua rajah dan huraian pembaca ialah karya editorial baharu. Dokumen asal dipautkan ke luar. Tiada PDF dihoskan di sini.

• Ethereum staking: How does it work? — ethereum.org contributor community. Kemas kini halaman yang dipaparkan: 12 Februari 2025; kandungan turut merujuk perubahan Pectra kemudian. Diakses 6 Oktober 2026. Digunakan untuk beza pengesahan/penalti/kaedah sahaja, bukan kadar semasa atau semua blok rantai.
• Supply Tokens — Aave. Dokumentasi semasa tanpa tarikh, pengenalan; diakses 6 Oktober 2026. Menerangkan mekanisme kumpulan yang mengenakan faedah, bukan tawaran Malaysia yang diluluskan.
• Borrow Tokens — Aave. Tanpa tarikh; pengenalan dan huraian kadar/akruan; diakses 6 Oktober 2026. Tiada arahan transaksi atau sebut harga kadar disalin.
• Health Factor & Liquidations — Aave. Halaman formula/proses semasa tanpa tarikh; diakses 6 Oktober 2026. Contoh menggunakan penilaian MYR rekaan, hutang tetap dan andaian ambang 80%; jumlah/bonus pelupusan sebenar tidak dimodelkan.
• Withdraw Tokens — Aave. Tanpa tarikh; pengenalan dan syarat cagaran; diakses 6 Oktober 2026. Ketersediaan bergantung pada kecairan kumpulan dan tanggungan pinjaman.
• Fees — Uniswap Developers. Dokumentasi pelbagai versi tanpa tarikh; diakses 6 Oktober 2026. Peraturan kecairan aktif dan fi; tiada fi sejagat kumpulan disebut.
• Understanding Returns (Uniswap v2) — Uniswap Developers. Tanpa tarikh; khusus Uniswap v2; diakses 6 Oktober 2026. Risiko berbanding memegang aset sahaja; bukan model semua kedudukan kecairan tertumpu.
• Incentives (Aave V3) — Aave. Dokumentasi kontrak V3 tanpa tarikh; diakses 6 Oktober 2026. Kadar/tarikh akhir ganjaran ditetapkan; tiada kempen insentif aktif didakwa.
• Malaysia Staking Terms and Conditions — Luno. Kemas kini terakhir 11 September 2025; seksyen 3–12; diakses 6 Oktober 2026. Terma penyedia, bukan jaminan pemulihan atau pelaksanaan semasa yang disahkan.
• Luno fees and limits in Malaysia — Luno. Halaman semasa tanpa tarikh; diakses 6 Oktober 2026. Asas fi ganjaran dan anggaran ARP bersih; gambaran pada tarikh akses, bukan janji caj masa depan.
• Malaysia Terms of use — Luno Malaysia Sdn. Bhd.. Kemas kini terakhir 14 Mei 2026; seksyen 1/3/4/7; diakses 6 Oktober 2026. Syarat akaun/jagaan; kelayakan atau pemulihan individu tidak disahkan.
• Digital Assets from Shariah Perspective — Shariah Advisory Council, Securities Commission Malaysia. Mesyuarat 29 Jun dan 20 Julai 2020; tarikh penerbitan/kuat kuasa tidak dinyatakan secara berasingan. Halaman 1–4; diakses 6 Oktober 2026. Terhad kepada bidang kuasa SC; bukan hukum bagi setiap aturan pulangan.
• Guidelines on Islamic Capital Market Products and Services, SC-GL/1-2022 (R2-2026) — Securities Commission Malaysia. Disemak/berkuat kuasa 30 Mac 2026, kecuali peruntukan pengisytiharan tahunan berasingan yang berkuat kuasa 1 Januari 2027. Bab 26 dan 38; diakses 6 Oktober 2026. Rangka kerja, bukan bukti kelulusan produk tertentu.
• Is Luno staking Shariah compliant? — Luno. Pernyataan penyedia tanpa tarikh; diakses 6 Oktober 2026. Salinan dipautkan diperiksa secara berasingan; kenyataan umum tidak membuktikan pembaharuan semasa atau kelulusan setiap aktiviti.
• Luno Malaysia Ethereum staking — Shariah certificate — Amanie Advisors (provider-published copy). Tarikh terbitan dicetak 2024-11-01. Tempoh satu tahun asal telah berlalu; semakan tahunan diperlukan. Pembaharuan tidak dibuktikan. Diakses 6 Oktober 2026. Perkhidmatan staking Malaysia yang dinamakan sahaja; salinan awam tidak mengesahkan pelaksanaan semasa.
• Luno Malaysia Solana staking — Shariah certificate — Sharlife (provider-published copy). Tarikh terbitan dicetak 2025-10-09. Tarikh semakan masih dalam tempoh satu tahun yang dicetak; ulang tahun 9 Oktober 2026. Semakan/pembaharuan tahunan dan ketekalan aturan yang dinilai diperlukan. Diakses 6 Oktober 2026. Perkhidmatan staking Malaysia yang dinamakan sahaja; salinan awam tidak mengesahkan pelaksanaan semasa.
• Luno Malaysia Cardano staking — Shariah certificate — Sharlife (provider-published copy). Tarikh terbitan dicetak 2025-10-15. Tarikh semakan masih dalam tempoh satu tahun yang dicetak; ulang tahun 15 Oktober 2026. Semakan/pembaharuan tahunan dan ketekalan aturan yang dinilai diperlukan. Diakses 6 Oktober 2026. Perkhidmatan staking Malaysia yang dinamakan sahaja; salinan awam tidak mengesahkan pelaksanaan semasa.
• How do my staking rewards work? — Luno. Huraian semasa tanpa tarikh; anggaran tahunan, purata 30 hari sebelumnya dan asas fi bersih; diakses 6 Oktober 2026. Tiada kadar ganjaran semasa atau tempoh menunggu tepat diandaikan.